Türkçe English
Politika Önerileri
← Tüm Bulgulara Dön 08 Ağustos 2026

Araştırma Tasarımında Metodolojik Çerçeve: Karma Araştırma Yaklaşımı ve "Açımlayıcı Sıralı Desen" Tasarımı

Araştırma Tasarımında Metodolojik Çerçeve: Karma Araştırma Yaklaşımı ve

Sosyal ve beşeri bilimlerde ele alınan karmaşık iktisadi fenomenleri tek boyutlu araştırma modelleriyle açıklamak çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. Girişimcilik ve uluslararası ticaret disiplinlerinin kesişim kümesinde yer alan dış ticaret girişimciliği ve kamu teşviklerinin etkinliği gibi çok boyutlu konular, hem sayısal verilerin nesnelliğini hem de sahadaki uygulayıcıların öznel deneyimlerini kapsayacak bütüncül bir metodoloji gerektirir. Bu bilimsel gereklilikten hareketle, TÜBİTAK 3005 projesi kapsamında nitel ve nicel araştırma süreçlerinin bir arada kullanıldığı, keşfedici, çoğulcu, açıklayıcı ve tamamlayıcı bir Karma Araştırma Yaklaşımı benimsenmiştir. Karma yaklaşım, tek bir araştırma modeline kıyasla araştırma sorularına çoklu pencerelerden yanıt aramayı mümkün kılarak, elde edilen bulguların güvenilirliğini ve kavramsal derinliğini maksimize eder.

Araştırmada karma tasarım modellerinden biri olan "Açımlayıcı Sıralı Desen" (Explanatory Sequential Design) tercih edilmiştir. Bu tasarım modelinin temel işleyiş mantığı, öncelikle araştırma sorusuna doğrudan yanıt veren nicel verilerin toplanması ve çözümlenmesi ile sürecin başlamasıdır. İlk aşamadan elde edilen nicel bulgular analiz edildikten sonra, bu sonuçların arkasında yatan nedenleri, firma düzeyindeki dinamikleri ve sahadaki derinlemesine gerekçeleri ortaya koyabilmek amacıyla nitel veri toplama süreci kurgulanmaktadır. Nicel aşamanın zayıf yönlerini nitel verilerle, nitel aşamanın sınırlılıklarını ise nicel verilerle destekleyen bu bütünleşik yapı, dış ticaret girişimciliğinin belirleyicilerini yalnızca istatistiksel ağırlıklarla bırakmayıp, bu ağırlıkların sahadaki pratik karşılıklarını da açığa çıkarmaktadır.

Nicel aşamada, TR42 Doğu Marmara Bölgesi'ndeki (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) toplam 3.609 aktif ihracatçı firmadan oluşan evreni temsil etmek üzere kota örneklemesi yoluyla belirlenen 192 firmadan yüz yüze anket tekniğiyle veri toplanmıştır. Toplanan bu veriler, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Best-Worst Metodu (BWM) ve Bayesian BWM doğrusal programlama modelleriyle analiz edilerek 9 temel belirleyicinin göreli önem ağırlıkları ve istatistiksel sıralama olasılıkları hesaplanmıştır.

İkinci aşamada ise, nicel bulguların sahadaki yansımalarını doğrulamak ve kamu teşvik sistemine yönelik mikro beklentileri keşfetmek amacıyla, her ilden 5'er adet olmak üzere toplam 25 dış ticaret girişimcisi ve yöneticisi ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ses kayıtları ve mülakat transkripsiyonları, literatürdeki teorik çerçeve referans alınarak tümdengelimsel bir yöntem olan "Yönlendirici İçerik Analizi" tekniğiyle kod, kategori ve temalara ayrılarak analiz edilmiştir. Bu sayede, nicel verilerden elde edilen sayısal sonuçlar, girişimcilerin bizzat aktardığı yaşanmış deneyimler, sektörel anektodlar ve somut politika önerileriyle etlendirilerek sarsılmaz bir bilimsel altyapıya dönüştürülmüştür.