Türkçe English
Politika Önerileri
← Tüm Bulgulara Dön 10 Ağustos 2026

Dış Ticaret Girişimciliğinin Belirleyicileri: Finansal Gücün Olasılıksal Birinciliği ve Katma Değer Tezatı

Dış Ticaret Girişimciliğinin Belirleyicileri: Finansal Gücün Olasılıksal Birinciliği ve Katma Değer Tezatı

Dış ticaret girişimciliğinin önündeki engelleri kaldırmak ve kamu teşviklerini optimize etmek için öncelikle bu girişimcilik türünü besleyen temel belirleyicilerin ortaya konulması gerekmektedir. Proje kapsamında gerçekleştirilen sistematik literatür taramasında ilk aşamada uluslararası literatürden 14 temel belirleyici ve 144 alt boyuta ulaşılmıştır. Bu geniş havuz, akademisyenler ve sektör temsilcilerinden oluşan uzman grubunun değerlendirmesine sunulmuş; bazı kriterlerin birleştirilmesi ve elenmesiyle dış ticaret girişimciliğine özgü 9 nihai belirleyiciye indirilmiştir.

Gelişmiş Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden hiyerarşik Bayesian Best-Worst Yöntemi (Bayesian BWM) analiz sonuçlarına göre, dış ticaret girişimciliğinin başarısında en birincil rolü %12,86'lık nihai ortalama grup ağırlığı ile "Finansal Belirleyiciler" (özkaynak yapısı, kârlılık rasyoları ve genel finansal performans) üstlenmektedir. Yapılan 6.000 olasılıksal MCMC posterior simülasyon çekimlerinde, finansal faktörlerin diğer 8 kriteri geride bırakarak 1. sırada yer alma olasılığı %86,80 gibi ezici bir düzeyde hesaplanmıştır. Finansal belirleyicileri sırasıyla "Rekabet, fırsatlar ve riskler" (%11,68), "Stratejik kararlar, kurumsal beceriler ve inovasyon" (%11,59) ve "Girişimci özellikleri, deneyimi ve networkü" (%11,45) takip etmektedir.

Bu kriterlerin ağırlıklarının birbirine son derece yakın çıkması, uzmanların bu unsurları bir bütünün tamamlayıcı parçaları olarak gördüğünü kanıtlamaktadır. Ancak analizin en sarsıcı bulgusu, projenin ve teorinin kavramsal temelini oluşturan "İhracat gelirlerinin yurt içinde yeni katma değere dönüştürülmesi" kriterinin %8,85 ile en düşük önem ağırlığına sahip olması ve %97,98'lik ezici bir olasılıkla sonuncu (9.) sırada yer almasıdır.

Bu tezat, ampirik açıdan son derece kritik bir gerçeğe işaret etmektedir: Türkiye'deki dış ticaret girişimcileri, mevcut ekonomik konjonktür ve finansal kırılganlıklar sebebiyle, uzun vadeli "yerli katma değer dönüşümü" hedeflerinden ziyade, kısa ve orta vadeli finansal sürdürülebilirliğe, nakit akışına ve özkaynak performansını korumaya odaklanmak zorunda kalmaktadırlar. Bu bulgu, devlet teşviklerinin neden doğrudan "finansal kapasiteyi ve özsermaye yapısını destekleyici" rasyolara göre revize edilmesi gerektiğini bilimsel olarak ispatlamaktadır.